Wat velen niet weten, is dat dieren al eerder in de ruimte waren dan mensen. In de beginjaren van de ruimtevaart werden dieren ingezet om te onderzoeken hoe levende organismen reageren op extreme versnelling, gewichtloosheid en kosmische straling. Deze experimenten vormden een belangrijke stap richting bemande ruimtevluchten. Hieronder volgt een overzicht van enkele dieren die een rol speelden in de ontwikkeling van de ruimtevaart.
Miss Baker
Het doodshoofdaapje Miss Baker werd in mei 1959 samen met Miss Able gelanceerd aan boord van een Jupiter-raket. De vlucht was suborbitaal en beide dieren overleefden de reis. Miss Baker herstelde goed van de missie en leefde nog vele jaren.
Haar vlucht maakte deel uit van een reeks proeven waarin werd getest hoe primaten reageerden op ruimtecondities. Eerdere experimenten met onder andere fruitvliegen en andere apen hadden al plaatsgevonden, maar deze missie leverde belangrijke aanvullende gegevens op.
Laika
De hond Laika werd op 3 november 1957 gelanceerd met Sputnik 2 en was het eerste dier dat in een baan om de aarde werd gebracht. Ze was een straathond uit Moskou en werd geselecteerd vanwege haar kleine formaat en rustige karakter. De capsule beschikte niet over een terugkeersysteem.
Later werd duidelijk dat Laika kort na de lancering overleed door oververhitting als gevolg van technische problemen. Haar missie leverde belangrijke informatie op over de effecten van een orbitale vlucht op een levend organisme.
Ham the Chimpansee
Ham werd in januari 1961 gelanceerd tijdens een suborbitale testvlucht van het Mercury-programma. Tijdens de missie voerde hij eenvoudige taken uit om te testen of een primatensubject onder gewichtloosheid instructies kon uitvoeren. De vlucht werd succesvol afgerond en Ham keerde veilig terug.
De resultaten van deze missie droegen bij aan de voorbereiding van de eerste Amerikaanse bemande ruimtevluchten. Na zijn ruimtecarrière leefde hij nog vele jaren in opvangcentra en dierentuinen. Hij overleed in 1983.
Chimpansee Enos
Enos werd op 29 november 1961 gelanceerd en was de eerste chimpansee die om de aarde cirkelde. Tijdens de missie traden technische problemen op, maar de vlucht werd voortijdig beëindigd en hij keerde veilig terug in de oceaan, waar hij werd opgepikt. Enos overleed in november 1962 aan een infectieziekte.
Historische rapporten leggen geen direct verband tussen zijn ruimtevlucht en zijn overlijden. Zijn missie leverde aanvullende gegevens op voor de eerste Amerikaanse orbitale bemande vlucht.
Korolev’s ruimtehonden
Binnen het Sovjet-ruimteprogramma onder leiding van Sergei Korolev werden tientallen honden ingezet voor suborbitale en orbitale testvluchten. Sommige dieren vlogen meerdere keren. Belka en Strelka voltooiden in 1960 succesvol een orbitale missie en keerden levend terug.
Strelka kreeg later pups; één daarvan, Pushinka, werd geschonken aan de familie van de Amerikaanse president John F. Kennedy als diplomatiek gebaar tijdens de Koude Oorlog.
Knaagdieren van Spacelab 3
Ook in latere decennia werden dieren gebruikt voor ruimteonderzoek. Tijdens de Spacelab 3-missie in 1985 werden onder meer 24 ratten en twee doodshoofdaapjes ingezet voor biologisch onderzoek. Wetenschappers bestudeerden onder andere spierafbraak, veranderingen in het zenuwstelsel en stressreacties onder gewichtloosheid.
In andere ruimte-experimenten zijn eveneens insecten, vissen en andere organismen gebruikt om specifieke biologische processen in microzwaartekracht te onderzoeken.
foto’s: NASA