Otters zijn speelse en intelligente dieren die een cruciale rol spelen in hun ecosystemen. Van hun waterafstotende vacht tot hun gebruik van gereedschap: er valt veel meer te vertellen over de otter dan je op het eerste gezicht zou denken.
1. Er zijn 13 soorten
Wereldwijd zijn er 13 ottersoorten, variërend van de kleine Aziatische kleinklauwotter van minder dan een kilo tot de reuzenotter uit Zuid-Amerika die meer dan 30 kilo kan wegen. De bekendste in Nederland is de Europese otter, ook wel visotter genoemd. Alle soorten behoren tot de familie van de marterachtigen.
2. Uitstekende zwemmers
Otters zijn gebouwd voor het water. Ze hebben een gestroomlijnd lichaam, een krachtige spitse staart die als roer dient, en zwemvliezen tussen de tenen. Ze zwemmen met golvende bewegingen van hun hele lichaam en kunnen onder water razendsnel van richting veranderen. De Europese otter kan tot 1,5 meter lang worden en legt in het water moeiteloos afstanden af die op land ondenkbaar zijn.
3. Solitair of sociaal, afhankelijk van de soort
Niet alle otters zijn sociale dieren. De Europese otter leeft grotendeels alleen en verdedigt een strikt territorium langs de oever. Andere soorten, zoals de reuzenotter uit Zuid-Amerika, leven juist in familiegroepen van soms tien dieren. De sociale structuur verschilt sterk per soort en hangt samen met de beschikbaarheid van voedsel en de grootte van het leefgebied.
4. Zeeotters gebruiken stenen als gereedschap
De zeeotter is een van de weinige dieren ter wereld die actief gereedschap gebruikt. Hij legt een steen op zijn buik terwijl hij op zijn rug drijft en slaat schelpen en zee-egels daarop stuk om ze te openen. Sommige zeeotters hebben een favoriete steen die ze bewaren in een huidplooi onder hun oksel. Het is een aangeleerd gedrag dat van moeder op kind wordt overgedragen.
5. Hebben de dichtste vacht van alle zoogdieren
De vacht van de zeeotter telt maar liefst 140.000 haren per vierkante centimeter, de dichtste vacht van alle zoogdieren. Bij de Europese otter zijn dat er iets minder maar nog altijd indrukwekkend veel. Die dichtheid zorgt ervoor dat er een isolerende laag lucht tussen de haren gevangen zit, waardoor de huid droog en warm blijft, ook in ijskoud water. Otters hebben nauwelijks onderhuids vetweefsel en zijn volledig afhankelijk van die vacht voor warmte.
6. Eten dagelijks een kwart van hun lichaamsgewicht
Otters hebben een hoge stofwisseling en moeten veel eten om op temperatuur te blijven. De Europese otter eet dagelijks 1 tot 1,5 kilo vis. De zeeotter gaat nog verder: die eet dagelijks ongeveer 25 procent van zijn eigen lichaamsgewicht aan schelpdieren, zee-egels en kreeftachtigen. Zonder voldoende voedsel kunnen otters binnen dagen onderkomen en sterven.
7. Kunnen enkele minuten onder water blijven
Otters zijn bedreven duikers. De Europese otter kan zijn adem een paar minuten inhouden tijdens een jachtduik. Zeezoogdieren zoals zeehonden doen het veel langer, maar voor een landzoogdier is het indrukwekkend. Onder water houden ze hun ogen open en jagen ze actief op vis, waarbij ze de prooi in het nauw drijven en van onderen aanvallen.
8. Jongen worden blind geboren
Otterjongen komen blind en volkomen hulpeloos ter wereld. Ze leven de eerste weken uitsluitend van moedermelk en worden actief bewaakt en verzorgd. Na ongeveer 35 dagen gaan de ogen open. Pas na zo’n drie maanden krijgen ze een waterdichte vacht en beginnen ze te leren zwemmen. Ze blijven doorgaans een jaar bij de moeder voordat ze worden weggestuurd om zelfstandig een territorium te zoeken.
9. Markeren territorium met geursporen
Otters zijn territoriaal en bakenen hun leefgebied af met uitwerpselen, spraints genaamd, en een geleiachtige substantie uit hun anale klieren die ottergeil heet. Die geursporen bevatten informatie over het geslacht, de leeftijd en de geslachtsrijpheid van de otter. Mannetjes hebben grotere territoria dan vrouwtjes en kunnen tot 21 kilometer oever in gebruik hebben.
10. Zijn in Nederland uitgestorven en heringevoerd
In 1988 was de Europese otter volledig uitgestorven in Nederland door watervervuiling, verkeer en verdrinking in fuiken. In 2002 begon een herintroductieprogramma waarbij in totaal 31 otters werden uitgezet in de Weerribben. Dat programma slaagde: inmiddels leven er weer zo’n 450 otters in Nederland, verspreid over Overijssel, Friesland, Drenthe, Gelderland en Groningen.
11. Sleutelsoort in het ecosysteem
Otters zijn een sleutelsoort: hun aanwezigheid heeft een disproportioneel grote invloed op het ecosysteem. Zeeotters houden de populaties zee-egels in toom, die anders de zeewierwouden kaalvreten. Europese otters reguleren vispopulaties en houden rivierecosystemen in balans. Verdwijnen otters, dan verandert het ecosysteem ingrijpend.
12. Communiceren op vele manieren
Otters hebben een uitgebreid communicatierepertoire. Ze blaffen, piepen, grommen en maken fluittonen, elk met een eigen betekenis. Moeders en jongen houden via piepgeluiden contact. Geurmarkering speelt een grote rol bij territoriumcommunicatie. En bij directe confrontaties spreken lichaamstaal en geluiden duidelijke taal: otters zijn niet bang om stevig van zich af te bijten.
13. Symbool voor schoon water
De aanwezigheid van otters in een gebied is een teken dat het water schoon genoeg is om voldoende vis te herbergen. Ze zijn daarmee een van de beste indicatoren voor de kwaliteit van zoetwaterecosystemen. In landen waar de waterkwaliteit verbeterde, keerden otters terug zonder menselijke hulp. In Nederland was herintroductie nodig omdat de populatie volledig was uitgestorven.
14. Zeeotters slapen drijvend op zee
Zeeotters brengen vrijwel hun hele leven door op zee en slapen drijvend op hun rug. Om ’s nachts niet weg te drijven zoeken ze beschutting tussen zeewier, dat ze om hun lichaam wikkelen als een soort anker. In gebieden zonder zeewier houden groepen otters elkaars poten vast om als een vlot bij elkaar te blijven. Zo’n groep slapende otters wordt een raft genoemd.
15. Zeeotters leven vrijwel uitsluitend in zee
Anders dan alle andere ottersoorten leeft de zeeotter bijna nooit op het land. Hij brengt zijn hele leven in het koude kustwater van de noordelijke Stille Oceaan door, van Alaska tot Californië en langs de Russische kust. Aan land komt hij zelden, hooguit om te rusten of te bevallen. Die extreme aanpassing aan het zeeleven maakt de zeeotter uniek binnen de ottersfamilie en onder alle marterachtigen.