Boven de woeste, stormachtige wateren van de Zuidelijke Oceaan heerst een vogel die symbool staat voor ultieme vrijheid en uithoudingsvermogen: de albatros. Met hun kolossale spanwijdte en zweeftechniek kunnen deze reusachtige zeevogels duizenden kilometers vliegen zonder ook maar één vleugelslag te maken. Maar wist je dat ze op zee drinken, zout uit hun neusgaten spuiten en soms tot hun zeventigste levensjaar kuikens grootbrengen? Dit zijn 15 fascinerende weetjes over de albatros.
1. De grootste vleugelspanwijdte van alle levende vogels
Geen enkele vogel op aarde heeft zulke reusachtige vleugels als de grote albatros .
Zijn spanwijdte kan oplopen tot maar liefst 3,5 meter van vleugeltip tot vleugeltip! Ter vergelijking: dat is breder dan een flinke personenauto lang is. Dankzij deze gigantische ‘zweefvliegtuigvleugels’ kan het dier met minimale inspanning dagenlang op oceaanturbulentie blijven zweven.
2. Jarenlang op zee zonder ooit land te zien
Wanneer een jonge albatros na maanden van zorg zijn nest op een verlaten eiland verlaat, begint een eenzame odyssee.
De jonge vogel blijft de eerste drie tot zelfs vijf jaar van zijn leven onafgebroken op open zee! Pas wanneer hij geslachtsrijp is, keert hij voor het eerst terug naar vast land om een partner te zoeken en te broeden.
3. Een ingebouwd schoudervergrendelingssysteem
Hoe houd je vleugels van 3,5 meter wijd open zonder lamme spieren te krijgen? De albatros bezit een anatomisch wonder: een unieke peesvergrendeling in zijn schoudergewricht.
Zodra hij zijn vleugels strekt, ‘klikt’ dit pezensysteem de vleugels mechanisch vast in een horizontale positie. Hij hoeft dus letterlijk geen spierkracht te gebruiken om zijn vleugels gespreid te houden, waardoor zweven hem minder energie kost dan stilzitten op een nest!
4. Meesters in dynamisch zweven
In plaats van met hun vleugels te klapwieken, maken albatrossen gebruik van een ingenieuze vliegtechniek: dynamisch zweven.
Ze duiken eerst vlak boven de golven waar de wind door wrijving wordt afgeremd, en trekken vervolgens steil op tegen de hardere windstoten hoger in de lucht. Door deze golfbeweging onafgebroken te herhalen, onttrekken ze kinetische energie aan de wind. Ze kunnen hierdoor honderden kilometers vliegen tegen de storm in zonder één vleugelslag.
5. Slapen in de lucht
Net als de fregatvogel brengt de albatros zóveel tijd in de lucht door dat hij niet altijd kan wachten tot hij landt om te rusten.
Biologen hebben vastgesteld dat albatrossen tijdens langdurige zweefvluchten hazenslaapjes doen door steeds één hersenhelft uit te schakelen (*unihemisferische slaap*). Terwijl de ene hersenhelft rust, houdt het andere oog de vlieghoogte en de wind in de gaten.
6. Zout uit hun neus niezen
Als je duizenden kilometers van land leeft, is er nergens zoet drinkwater te bekennen. De albatros drinkt dan ook gewoon zeewater.
Om het dodelijke zoutgehalte af te voeren, bezit hij speciale zoutklieren vlak boven zijn oogkassen. Deze klieren filteren het overtollige zout uit het bloed en scheiden het af als een geconcentreerde pekelvloeistof. Via buisvormige openingen op zijn snavel – vandaar de familienaam buissnaveligen (*Procellariiformes*) – ‘niest’ of druppelt de vogel het zoute vocht gewoon weer naar buiten.
7. Trouw voor het leven met een jarenlange verkering
In het dierenrijk staat de albatros bekend als het ultieme symbool van romantische toewijding. Ze zijn strikt monogaam en blijven hun hele leven bij dezelfde partner.
Voordat twee vogels een paartje vormen, doen ze jarenlang aan ‘dating’. Jonge albatrossen ontmoeten elkaar op broedkolonies en perfectioneren een ingewikkelde baltsdans: ze buigen voor elkaar, spreiden hun vleugels, richten hun snavels naar de hemel en klepperen ritmisch met hun snavels totdat ze elkaars unieke lichaamstaal feilloos beheersen.
8. Een recordleeftijd van meer dan 70 jaar
Albatrossen behoren tot de langstlevende wilde vogels op aarde. Ze kunnen met gemak vijftig tot zestig jaar oud worden.
De beroemdste albatros ter wereld is ‘Wisdom’, een Laysanalbatros die in 1956 als volwassen vogel werd geringd. Inmiddels is Wisdom ruim 73 jaar oud en heeft ze in haar leven naar schatting meer dan drie miljoen kilometer gevlogen en meer dan dertig kuikens succesvol grootgebracht!
9. Slechts één ei per twee jaar
Omdat het grootbrengen van een albatroskuiken zóveel energie en tijd kost, legt het vrouwtje slechts één enkel ei per broedcyclus.
Beide ouders lossen elkaar af: terwijl de een dagenlang op het ei broedt, vliegt de ander duizenden kilometers over zee om inktvis en vis op te sporen. Na het uitkomen duurt het tot wel negen maanden voordat het zware, donzige kuiken sterk genoeg is om zelf uit te vliegen.
10. Jagen op inktvis in de nacht
Hoewel albatrossen overdag grote afstanden afleggen, jagen ze voor een groot deel ’s nachts.
Hun favoriete prooi zijn pijlinktvissen die in de duisternis vanuit de diepzee naar het wateroppervlak stijgen om zich te voeden. De albatros landt dan rustig op het wateroppervlak en grist de glibberige prooien met zijn vlijmscherpe, gehaakte snavel uit de golven.
11. Een superreuk die over honderden kilometers reikt
De meeste vogels hebben een zwak reukvermogen, maar buissnaveligen vormen een grote uitzondering.
De albatros heeft gigantische reuklobben in zijn hersenen. Hij kan de geur van *dimethylsulfide* – een chemische stof die vrijkomt wanneer vissen zich voeden met fytoplankton – over afstanden van meer dan twintig kilometer tegen de wind in ruiken. Zo weet hij precies waar in de schijnbaar lege oceaan rijke visgronden liggen.
12. Hulpeloos bij windstilte
Voor de albatros is een zware storm een zegen en windstilte een vloek.
Zonder wind kan de vogel zijn dynamische zweeftechniek niet toepassen. Moet hij door windstil gebied vliegen, dan moet hij zwaar klapwieken met zijn enorme vleugels, wat hem binnen de kortste keren uitput. Bij totale windstilte zie je albatrossen dan ook massaal op het water dobberen, geduldig wachtend op de volgende storm.
13. Moeizame landingen op land
In de lucht zijn ze de meest gracieuze piloten van de planeet, maar zodra ze voet aan wal zetten, verandert dat dramatisch.
Omdat hun poten ver naar achteren op hun lichaam staan en hun vleugels zo kolossaal zijn, is landen op land een hele uitdaging. Bij te weinig tegenwind maken ze regelmatig een onhandige buiklanding waarbij ze koprollend door het gras stuiteren. Zeelieden noemden ze daarom vroeger gekscherend ‘gooney birds’ (dwaze vogels).
14. Tientallen verschillende soorten
Er bestaan wereldwijd 22 verschillende soorten albatrossen, onderverdeeld in vier geslachten.
De meeste soorten leven op het zuidelijk halfrond rond Antarctica, Zuid-Afrika, Australië en Zuid-Amerika. Slechts vier soorten broeden in het noordelijke deel van de Stille Oceaan, waaronder de zeldzame kortstaartalbatros en de Laysanalbatros.
15. Ernstig bedreigd door plastic en visserij
Helaas behoort de albatrosfamilie tot de meest bedreigde vogelgroepen op aarde; zeventien van de 22 soorten worden met uitsterven bedreigd.
De grootste boosdoeners zijn de commerciële *longline*-visserij – waarbij duizenden vogels per jaar verdrinken omdat ze duiken naar visaas aan vishaken – en plasticvervuiling. Ouders verwarren drijvend plastic met inktvis en voeren doppen, aanstekers en plastic snippers aan hun kuikens, die daardoor verhongeren met een maag vol plastic.