In de diepe zee leeft een piepklein wezen dat wetenschappers verbijstert: de Turritopsis dohrnii. Deze kwallensoort is geen reus, geen jager en niet gevaarlijk voor mensen. Maar hij heeft wel een superkracht waar zelfs superhelden jaloers op zouden zijn: hij kan de dood omzeilen. Ja, echt! Hier zijn 7 fascinerende weetjes over dit mysterieuze dier.
1. Hij is amper groter dan een vingernagel
Hoewel zijn bijnaam ‘de onsterfelijke kwal’ groots klinkt, is de Turritopsis dohrnii zelf heel bescheiden van formaat. Volwassen exemplaren zijn vaak niet groter dan 4 tot 5 millimeter. Dat is ongeveer de grootte van een pinknagel! Hierdoor zie je hem niet snel in het wild, ook al komt hij op veel plekken in de wereldzeeën voor.
2. Hij keert terug naar zijn jeugd
De echte magie van deze kwal zit in zijn levenscyclus. Als de volwassen kwal beschadigd raakt, ziek wordt of oud is, doet hij iets ongelooflijks: hij transformeert zijn cellen terug naar een eerdere levensfase – een soort kwal-peuter genaamd het ‘poliepstadium’.
Vanuit daar groeit hij gewoon weer op tot volwassen kwal. Het is alsof je als mens van een bejaarde terug zou veranderen in een baby, en weer helemaal opnieuw zou beginnen.
3. Hij kan dit proces oneindig herhalen
Deze levenscyclus-reset heet transdifferentiatie, en de Turritopsis dohrnii is de enige bekende diersoort die dit op deze manier kan. In theorie kan hij dit oneindig blijven doen, wat hem technisch gezien biologisch onsterfelijk maakt. In de praktijk sterven veel van deze kwallen toch – door roofdieren, infecties of andere pech – maar niet door ouderdom.
4. Hij komt oorspronkelijk uit de Middellandse Zee
De Turritopsis dohrnii werd voor het eerst ontdekt in de Middellandse Zee, maar is tegenwoordig op veel plekken in de wereld aangetroffen. Omdat hij zo klein is, wordt hij gemakkelijk meegenomen met ballastwater van schepen en zo verspreid over oceanen.
Wetenschappers denken dat deze soort inmiddels kosmopolitisch is: wereldwijd aanwezig, maar vaak onopgemerkt.
5. Hij heeft geen hersenen, hart of bloed
Net als andere kwallen heeft Turritopsis dohrnii een heel eenvoudig lichaam. Geen hersenen, geen hart, geen bloed. Hij bestaat voor het overgrote deel uit water, met een netwerk van zenuwcellen en spieren waarmee hij zich kan voortbewegen. Toch slaagt hij erin om een biologisch trucje uit te voeren dat voor complexe dieren als mensen totaal ondenkbaar is.
6. Zijn onsterfelijkheid fascineert de wetenschap
Sinds de ontdekking van deze bijzondere eigenschap zijn biologen en genetici gefascineerd. Hoe lukt het deze kwal om zijn cellen zó te herprogrammeren? Als we dit proces beter zouden begrijpen, zou het mogelijk inzichten kunnen geven in regeneratie, veroudering en misschien zelfs behandelingen voor ziekten zoals kanker. Turritopsis dohrnii is dan ook onderwerp van veel wetenschappelijk onderzoek.
De Turritopsis dohrnii laat zien dat grootse dingen soms in heel kleine vormen komen. Met zijn unieke vermogen om de klok van het leven terug te draaien, is hij een van de meest intrigerende wezens van de oceaan. Misschien leeft hij ergens, op dit moment, al honderden keren opnieuw. Voor mensen blijft de dood onvermijdelijk – maar deze kwal heeft daar zijn eigen mening over.
