11 Weetjes over de Koekoek: de vogel die zijn eieren laat uitbroeden
Iedereen kent zijn roep, maar weinig mensen hebben een koekoek echt gezien. Hij laat zijn eieren uitbroeden door andere vogels en vliegt elk jaar heen en weer naar Afrika. Toch gaat het in Nederland niet goed met hem. Hier zijn 11 weetjes over de koekoek.
1. Alleen het mannetje roept ‘koekoek’
De bekende roep ‘koe-koek’ komt alleen van het mannetje. Het vrouwtje maakt een heel ander geluid: een soort hinnikende triller. Mannetjes zijn blauwgrijs met een wit, zwart gestreept buikje. Vrouwtjes zijn er in een grijze en een bruine variant. Met een lengte van 32 tot 33 centimeter en een spanwijdte van 66 centimeter is de koekoek ongeveer zo groot als een duif.
2. Hij bouwt nooit een nest
De koekoek is een broedparasiet: hij legt zijn eieren in de nesten van andere vogels, die het werk voor hem doen. In Europa is hij de enige vogel die dat altijd zo doet. Meer dieren die dit trucje uithalen, vind je bij broedparasitisme.
3. Een vrouwtje legt in wel 25 nesten
Een koekoeksvrouwtje legt steeds één of een paar eieren per nest. In een seizoen kan ze dat in wel 25 verschillende nesten doen. Ze wacht tot de eigenaar even weg is, legt snel haar ei en neemt soms een ei van de waardvogel mee. Zo valt het niet op dat er een extra ei bij ligt.
4. Haar eieren lijken op die van de waardvogel
Elk koekoeksvrouwtje is gespecialiseerd in één soort waardvogel, en haar eieren lijken daar sterk op. Zo merkt de waardvogel minder snel dat er een vreemd ei in zijn nest ligt. In Nederland zijn de belangrijkste waardvogels de kleine karekiet, de heggenmus, de graspieper en de kwikstaarten.
5. Het jong gooit de andere eieren eruit
Kort nadat het koekoeksjong uit het ei is gekropen, gaat het aan het werk. Het duwt de andere eieren of jongen een voor een op zijn rug over de rand van het nest. Zo krijgt het al het voedsel voor zich alleen. De waardouders lijken niet door te hebben wat er gebeurt.
6. Een klein vogeltje voert een reus
Na 17 tot 18 dagen verlaat het koekoeksjong het nest. Daarna wordt het nog twee tot drie weken gevoerd door zijn pleegouders. Dat levert een vreemd gezicht op: een klein zangvogeltje dat een jong voert dat veel groter is dan hijzelf.
7. Hij eet harige rupsen
De koekoek eet vooral rupsen. Hij eet zelfs harige rupsen, die de meeste andere vogels laten liggen omdat ze er last van krijgen. Daarnaast eet hij andere insecten.
8. Hij overwintert in tropisch Afrika
De koekoek brengt de winter door in tropisch Afrika, bijvoorbeeld in Congo en Angola. De volwassen vogels vertrekken al in juni of juli, kort nadat de eieren zijn gelegd. Rond half april komen ze terug in Nederland, en dan hoor je weer overal ‘koekoek’.
9. Jonge koekoeken vinden zelf de weg
Omdat de volwassen koekoeken al zo vroeg vertrekken, kunnen ze hun jongen de weg niet wijzen. De jonge koekoeken vertrekken pas in september en oktober, helemaal alleen. Toch vinden ze de weg naar Afrika: die kennis zit blijkbaar ingebouwd.
10. Er zijn in Nederland veel minder koekoeken
Volgens Vogelbescherming Nederland broeden er in Nederland nog zo’n 5.800 tot 7.400 koekoeken (2018-2020). Tussen 1960 en 2004 halveerde het aantal ongeveer. De laatste tien jaar is het aantal gelukkig stabiel en zelfs iets gestegen. De koekoek staat als kwetsbaar op de Nederlandse Rode Lijst.
11. Niemand weet precies waarom het slecht gaat
Deskundigen hebben verschillende verklaringen. Er zijn minder waardvogels zoals graspiepers en kwikstaarten, en door moderne landbouw zijn er minder rupsen. Ook komt de koekoek misschien te laat terug uit Afrika, als zijn waardvogels al aan het broeden zijn. Om meer te weten te komen, riepen Sovon en Vogelbescherming 2017 uit tot het Jaar van de Koekoek.
