De wespendief zou je makkelijk kunnen verwarren met een buizerd, maar ze hebben hele andere manieren. Zo graven ze wespennesten uit, zijn ze aangepast om steken te weerstaan en trekken ze elk jaar naar tropisch Afrika. Niet gek dat dit voor velen een van de favoriete roofvogels in Nederland is. Dit zijn 10 weetjes over de wespendief.
1. Eet vooral wespen en hun larven
Terwijl de meeste roofvogels jagen op zoogdieren en vogels, heeft de wespendief een volkomen eigen dieet. Tijdens het broedseizoen leeft hij grotendeels van larven, poppen en volwassen wespen en bijen, aangevuld met honing en raatwas.
Hij graaft actief wespennesten uit de grond om bij de kroost te komen en schraapt raten leeg met zijn snavel. Buiten het broedseizoen is hij flexibeler en valt hij ook terug op kikkers, reptielen, andere insecten of de eieren en jongen van zangvogels.
2. Heeft speciale aanpassingen tegen steken
Een vogel die wespennesten uitgraaft heeft goede bescherming nodig. De wespendief heeft die in meerdere vormen. Zijn kopveren zijn stijf en schubachtig, waardoor een wespen steek er nauwelijks tussendoor kan komen. Zijn neusopeningen zijn smal om insecten buiten te houden. Hij heeft beschermende veren rondom zijn ogen en een relatief dikke huid. Dankzij die gespecialiseerde aanpassingen kan hij wespennesten uitgraven zonder veel last te hebben van steken, al is hij niet volledig immuun.
3. Lijkt op een buizerd maar is het niet
De wespendief is een van de lastigst te herkennen roofvogels van Nederland omdat hij sterk lijkt op de gewone buizerd.
Er zijn verschillen. De wespendief heeft een langere, smallere staart met drie scherpe dwarsbanden, een opvallend kleine slanke kop die ver naar voren steekt en een andere vlucht: hij houdt zijn vleugels horizontaal bij het cirkelen in plaats van in een lichte V zoals de buizerd. In de hand is het verschil meteen duidelijk: zijn poten en snavel zijn veel zwakker ontwikkeld dan die van een buizerd.
4. Trekt elk jaar naar tropisch Afrika
De wespendief is een zomervogel die in mei aankomt in zijn Nederlandse broedgebied en in augustus en september weer vertrekt. Hij overwintert in tropisch Afrika, ten zuiden van de Sahara. De trektocht is duizenden kilometers lang.
Roofvogels vermijden grote wateroppervlakken omdat thermiek boven zee beperkt is en steken de zee over op de smalste punten van de trekroute, zoals Gibraltar en de Bosporus. In sommige jaren trekken in augustus tienduizenden wespendieven over Nederland, met pieken bij krachtige oostenwinden die ze vanuit Scandinavië en Oost-Europa aanblazen.
5. Broedt in een kleine Nederlandse populatie
In Nederland broeden naar schatting 360 tot 440 paar wespendieven, voornamelijk op de Veluwe, in Drenthe en in de grote bosgebieden van Noord-Brabant en Gelderland. Dat is een bescheiden maar stabiele populatie. De wespendief staat niet op de Nederlandse rode lijst maar is wel beschermd onder de Europese Vogelrichtlijn.
Het vinden van een nest is bijzonder moeilijk: de vogel jaagt over grote afstanden van zijn nest vandaan en is terughoudend in de omgeving van zijn broedplaats.
6. Legt groen begroeid nest aan
De wespendief bouwt zijn nest hoog in een boom, soms in een oud buizerd- of kraaiennest dat hij opknapt. Kenmerkend is dat hij verse groene takken en bladeren in het nest legt. De exacte functie daarvan is nog niet volledig duidelijk: hypotheses variëren van camouflage en nestmarkering tot signalering tussen partners of het weren van parasieten. Een nest met verse groene twijgen is hoe dan ook een van de beste aanwijzingen dat een wespendief actief aan het broeden is.
7. Baltst met een vlindervlucht
https://www.youtube.com/watch?v=h-sj6-xH_X4
Het mannetje vliegt in het baltstseizoen hoog boven zijn territorium en klopt daarbij snel met zijn vleugels boven zijn rug, een beweging die sterk lijkt op het fladderen van een vlinder. Dat vlinderen, zoals vogelaars het noemen, is zowel een imponerend gebaar richting het vrouwtje als een territoriummarkering naar andere mannetjes. Een vlinderende wespendief hoog boven een bosrand is een van de mooiste vogelobservaties die Nederland te bieden heeft.
8. Jongen worden nog enige tijd gevoerd na het uitvliegen
Na het uitvliegen blijven jonge wespendieven nog enkele weken afhankelijk van hun ouders voor voedsel. Pas daarna trekken ze zelfstandig naar Afrika, al hebben ze die route nooit eerder gevlogen. Dat vermogen om instinctief de juiste trekroute te vinden zonder ervaring of voorbeeld is een van de meest opmerkelijke navigatieprestaties in de vogelwereld. De jongen vertrekken op trek enige weken later dan de volwassen vogels.
9. Voedselaanbod bepaalt het broedresultaat
De wespendief is sterk afhankelijk van wespen en bijen voor het grootbrengen van zijn jongen. In jaren met een slechte wespenstand, door een koud of nat voorjaar, leggen wespendieven minder eieren of beginnen ze helemaal niet aan een broedpoging. In goede wespenjaren met warm droog zomerweer zijn de nesten volgepakt met raten en larven en groeien de jongen snel. Veranderingen in het klimaat kunnen via het wespenaanbod invloed hebben op het broedsucces van de soort.
10. Predatie door haviken speelt regionaal een rol
De wespendief heeft in sommige gebieden te maken met predatie door de havik. Nu de havikpopulatie in Nederland sterk is toegenomen, kunnen haviken lokaal invloed hebben op het broedsucces van wespendieven door zowel volwassen vogels als jongen op het nest te slaan. In Drenthe is een dergelijk verband onderzocht. De belangrijkste factoren voor de staat van de wespendiefpopulatie zijn echter habitatkwaliteit, het wespenaanbod en de omstandigheden onderweg op de lange trekroute naar Afrika.