14 Weetjes over de Potvis, het dier met de grootste hersenen

potvis

De potvis is de grootste tandwalvis ter wereld. Hij heeft een enorme, blokvormige kop, de grootste hersenen van alle dieren en maakt het hardste geluid in het dierenrijk. Hij duikt naar de donkere diepte om inktvissen te vangen.

De potvis werd eeuwenlang bejaagd en is bekend uit het beroemde boek Moby Dick. Hier zijn 14 weetjes over de potvis.

1. Hij is de grootste tandwalvis

De potvis (Physeter macrocephalus) is de grootste walvis met tanden. Volgens NOAA Fisheries worden mannetjes tot zo’n 16 meter lang en 45 ton zwaar. Vrouwtjes blijven kleiner: tot ongeveer 12 meter en 15 ton. Meer reuzen vind je bij de grootste walvissen op aarde.

2. Een derde van zijn lijf is kop

Het meest opvallende aan de potvis is zijn enorme, blokvormige kop. Die is ongeveer een derde van zijn hele lichaamslengte. In die kop zit niet alleen zijn brein, maar ook een groot orgaan gevuld met een wasachtige olie.

3. Hij heeft de grootste hersenen van alle dieren

De hersenen van een potvis wegen zo’n 8 tot 9 kilo. Dat is ongeveer zes keer zo zwaar als de hersenen van een mens, en meer dan bij welk ander dier ooit ook. Wat de potvis met al die hersencapaciteit doet, is nog grotendeels een raadsel.

4. Zijn naam komt van een olie in zijn kop

In de kop van de potvis zit spermaceti, een wasachtige olie. In het Engels heet hij daarom sperm whale. Walvisjagers dachten vroeger dat het om zaad ging, vandaar die naam. Die olie helpt de potvis om geluid te bundelen, net als een lens.

5. Hij maakt het hardste geluid in het dierenrijk

Potvissen communiceren en jagen met klikgeluiden. Die klikken kunnen onder water tot zo’n 230 decibel hard zijn. Daarmee maakt de potvis het hardste geluid van alle dieren. Met die klikken spoort hij in het pikkedonker zijn prooi op, net als een vleermuis.

6. Hij duikt honderden meters diep

Potvissen duiken gewoonlijk tot zo’n 600 meter diep en blijven tot 45 minuten onder water. Ze kunnen ook nog veel dieper. Tussen de duiken door liggen ze tot tien minuten aan de oppervlakte om bij te komen.

7. Hij eet reuzeninktvissen

De potvis eet vooral inktvissen uit de diepzee, maar ook haaien, roggen en vissen. Hij eet elke dag zo’n 3 tot 3,5 procent van zijn eigen gewicht. Op zijn huid zijn soms littekens te zien van de zuignappen van grote inktvissen, zoals de kolossale inktvis.

8. Potvissen slapen rechtop

Potvissen slapen op een heel bijzondere manier: ze hangen rechtop in het water, met hun kop naar boven of naar beneden, vlak onder de oppervlakte. Zo slapen ze maar korte tijd per keer, vaak in groepjes. Onderzoekers ontdekten dit gedrag pas in 2008.

9. Vrouwtjes leven in families

Tekening van een familiegroep potvissen onder water
Vrouwtjes en jongen leven samen in groepen, met gemiddeld zo’n twaalf dieren. Ze zorgen samen voor de jongen en passen op elkaars kalveren als een moeder diep gaat duiken. Volwassen mannetjes trekken alleen rond en zwemmen vaak tot in de koude poolzeeën.

10. Een stof uit zijn darmen zit in parfum

In de darmen van sommige potvissen ontstaat ambergrijs: een wasachtige stof die hij soms uitpoept of uitspuugt. Die drijft op zee en spoelt af en toe aan. Ambergrijs wordt nog steeds gebruikt om parfum langer te laten ruiken, en kan veel geld opleveren.

11. Moby Dick was een potvis

De witte walvis uit het beroemde boek Moby Dick van Herman Melville uit 1851 was een potvis. Melville baseerde zijn verhaal deels op een echte gebeurtenis: in 1820 werd het walvisschip Essex aangevallen en tot zinken gebracht door een potvis. Meer beroemde walvissen vind je bij de beroemde walvissen.

12. Hij werd massaal bejaagd

Houten reliëf van walvisvaarders die met een sloep op walvisjacht gaan
Vanaf rond 1800 werd er op grote schaal op potvissen gejaagd, vooral vanwege de olie in hun kop. Die olie werd gebruikt voor lampen, kaarsen en smeermiddelen. Pas in 1986 stelde de Internationale Walvisvaartcommissie een verbod in op commerciële walvisvangst.

13. Hij kan 60 jaar oud worden

Potvissen kunnen tot zo’n 60 jaar oud worden. Ze zijn langzaam volwassen en krijgen weinig jongen. Daardoor herstellen ze maar langzaam van de jacht, al lijkt hun aantal nu weer te groeien.

14. Soms spoelt er een potvis aan in Nederland

Potvissen leven in diepe oceanen, en de ondiepe Noordzee is voor hen eigenlijk een val. Af en toe zwemmen jonge mannetjes toch de Noordzee in, verdwalen en spoelen dood aan op de Nederlandse of Belgische kust. Lees meer over walvissen in de weetjes over walvissen.

Bronnen