Je zit rustig op de bank en ineens schiet er met duizelingwekkende vaart een harig, langpootig wezen over de plint. Grote kans dat je zojuist kennis hebt gemaakt met de spinduizendpoot (Scutigera coleoptrata). Hoewel veel mensen van hem schrikken door zijn buitenaardse uiterlijk, is deze opmerkelijke geleedpotige juist een van de meest nuttige huisgenoten die je kunt wensen. Dit zijn 10 verrassende weetjes over de spinduizendpoot.
1. Geen duizend poten, maar exact vijftien paar
Zijn naam is behoorlijk misleidend: een volwassen spinduizendpoot heeft precies dertig poten, verdeeld over vijftien paar. Wanneer hij net uit het ei kruipt, begint hij met slechts vier paar pootjes. Na elke vervelling komen er nieuwe segmenten en pootparen bij, totdat hij na zes vervellingen zijn definitieve set van dertig poten heeft bereikt.
2. De snelheidsduivel van de plint
Met een topsnelheid van maar liefst 40 tot 50 centimeter per seconde is de spinduizendpoot relatief gezien een van de snelste geleedpotigen op aarde. Omgerekend naar menselijke verhoudingen rent hij met ruim zeshonderd kilometer per uur door de kamer. Dankzij die explosieve acceleratie kan hij vliegensvlugge prooien zoals vliegen en motten eenvoudig inhalen en overmeesteren.
3. Valse voelsprieten aan de achterkant
Zijn achterste paar poten is bijna twee keer zo lang als zijn lichaam en wijst recht naar achteren. Deze poten dienen niet om te lopen, maar fungeren als een extra paar ‘voelsprieten’. Voor roofdieren zoals vogels en katten is het daardoor amper te zien wat de voor- of achterkant van het dier is, wat voor levensreddende verwarring zorgt bij een aanval.
4. Oorspronkelijk uit het Middellandse Zeegebied
Van nature hoort de spinduizendpoot thuis in warme, rotsachtige gebieden rond de Middellandse Zee. Door de opwarming van het klimaat, internationale handel en onze behaaglijk verwarmde en goed geïsoleerde woningen heeft de soort zich de afgelopen decennia definitief gevestigd in Nederland en België. Je vindt hem vooral op vochtige plekken zoals kelders, badkamers en kruipruimtes.
5. De ultieme gratis ongediertebestrijder
Voordat je met een schoen uithaalt: spinduizendpoten zijn uitzonderlijk nuttig. Het zijn meedogenloze rovers die jagen op beestjes waar je écht vanaf wilt in huis. Denk aan zilvervisjes, papiervisjes, kakkerlakken, spinnen, vlooien, bedwantsen en termieten. Zie hem gerust als een natuurlijke, gifvrije stofzuiger voor je woning.
6. Is de spinduizendpoot gevaarlijk voor mensen?
Het korte antwoord: nee, absoluut niet.
Hoewel de spinduizendpoot gif gebruikt om zijn prooi te verlammen via omgevormde voorpoten (gifklauwtjes of forficulae), zijn deze kaken simpelweg te zwak en te klein om door de menselijke huid heen te dringen. Mocht het een heel groot exemplaar bij hoge uitzondering toch lukken, dan voelt het hooguit als een milde muggenbult of lichte bijensteek. Bovendien is het dier extreem schuw en zal hij bij contact altijd als een speer wegvluchten.
7. Pootjes afwerpen om te ontsnappen
Grijpt een vijand hem bij een poot? Dan laat de spinduizendpoot die poot zonder aarzelen los (autotomie). De losgelaten poot blijft nog minutenlang zenuwachtig trillen om de aanvaller af te leiden, terwijl het dier er op zijn resterende poten vandoor schiet. Bij de volgende vervelling groeit de verloren poot gewoon weer aan.
8. Uitstekend nachtzicht met echte facetogen
In tegenstelling tot gewone duizendpoten, die vrijwel blind zijn en alleen het verschil tussen licht en donker waarnemen, bezit de spinduizendpoot grote, goed ontwikkelde facetogen. Hiermee ziet hij haarscherp in het schemerdonker, waardoor hij zelfs rondvliegende insecten uit de lucht kan plukken.
9. Jagen met de ‘lasso-techniek’
Wanneer een spinduizendpoot meerdere prooien tegelijk tegenkomt, hanteert hij een ingenieuze tactiek. Hij verlamt de eerste prooi met zijn gifkaken, houdt met zijn lange zijpoten twee andere prooien stevig klem in een soort houdgreep, en eet ze vervolgens één voor één op.
10. Een opmerkelijk lange levensduur
Waar de meeste insecten en geleedpotigen slechts enkele weken of maanden leven, kan een spinduizendpoot een respectabele leeftijd bereiken van drie tot wel zeven jaar. Zolang er een vochtige kelder en voldoende zilvervisjes in de buurt zijn, kan dezelfde spinduizendpoot jarenlang ongemerkt zijn nuttige werk in je huis blijven doen.