Rendieren, in Noord-Amerika ook wel caribou genoemd, zijn prachtige dieren die uitstekend zijn aangepast aan de barre omstandigheden van arctische en subarctische gebieden. Ze spelen een belangrijke rol in de ecologie en cultuur van de regio’s waar ze leven.
1. Eten rendiermos onder de sneeuw vandaan
Rendieren zijn herbivoren die zich in de zomer voeden met grassen, kruiden en bladeren. In de winter schakelen ze over op korstmossen, ook wel rendiermos genoemd, die ze onder een dikke sneeuwlaag vandaan graven. Daarvoor gebruiken ze hun hoeven als schop. Ze kunnen korstmossen ruiken tot een meter onder het sneeuwoppervlak, wat een essentiële vaardigheid is in gebieden waar sneeuw maandenlang ligt.
2. Maken de langste landmigratie van alle zoogdieren
Rendieren maken de langste lanmigratie van alle zoogdieren ter wereld. Sommige Noord-Amerikaanse kariboe-populaties leggen tot 5.000 kilometer per jaar af, heen en terug tussen hun zomer- en wintergebieden. Ze trekken in groepen van soms honderdduizenden dieren, een van de indrukwekkendste dierenmassabewegingen op aarde. Die migraties volgen vaste routes die van generatie op generatie worden doorgegeven.
3. Hebben een dubbele vacht en holle haren
De vacht van het rendier bestaat uit twee lagen: een dichte ondervacht voor isolatie en een buitenlaag van lange, holle haren. Die holle haren sluiten lucht in, wat extra warmte vasthoudt en bovendien drijfvermogen geeft in het water. De hoeven zijn breed en enigszins hol, wat grip geeft op sneeuw en ijs en fungeert als een soort sneeuwschoen. In de zomer worden de hoeven zachter voor grip op de toendra.
4. Beide geslachten hebben gewei
Het rendier is de enige hertensoort waarbij zowel mannetjes als vrouwtjes gewei hebben. Het gewei van mannetjes is groter en wordt na de bronsttijd in de herfst afgeworpen. Vrouwtjes behouden hun gewei de hele winter tot het voorjaar, wat hen een voordeel geeft bij het verdedigen van voedselplekken in de sneeuw. Die winterse geweidominantie van vrouwtjes is uniek in de hertenwereld.
5. Leven in kuddes met een duidelijke rangorde
Rendieren zijn sociale dieren die leven in kuddes met een interne hiërarchie. Communicatie verloopt via geluiden, lichaamstaal en geur. Tijdens de bronsttijd in september en oktober vechten mannetjes om toegang tot vrouwtjes, waarbij ze hun gewei gebruiken. Het klikken van hun poten, veroorzaakt door peesjes die over botuitsteeksels schuiven, is een kenmerkend geluid dat een kudde bij elkaar houdt in dichte mist of sneeuwstormen.
6. Kunnen ultraviolet licht zien
Rendieren zijn een van de weinige zoogdieren die ultraviolet licht kunnen waarnemen. Die eigenschap is bijzonder nuttig in de Arctische omgeving: wolvenurine en korstmossen absorberen UV-licht en worden daardoor donker zichtbaar tegen de witte sneeuw. Zo kunnen rendieren roofdieren opsporen en voedsel vinden in omstandigheden waar andere dieren blind zijn. In de poolzomer, met zijn constante daglicht, beschermt hun oog zich bovendien door de pupil samen te trekken tot een smal spleetje.
7. Essentieel voor het ecosysteem van de toendra
Rendieren zijn een sleutelsoort in het toendra-ecosysteem. Door te grazen houden ze de vegetatie kort en gevarieerd, wat andere plantensoorten de kans geeft te groeien. Hun migraties verspreiden zaden en hun uitwerpselen bemesten de bodem. Wolven, veelvraten en beren zijn voor een groot deel afhankelijk van rendieren als prooi. Verdwijnen de rendieren, dan heeft dat directe gevolgen voor de hele voedselketen.
8. Onmisbaar voor inheemse volkeren
Voor de Sami in Scandinavië en Finland, de Nenets in Siberië en de Inuit in Noord-Amerika is het rendier de hoeksteen van de cultuur en het levensonderhoud. Ze leveren vlees, melk, huiden voor kleding en tenten, pezen voor naaigaren en botten voor gereedschap. Rentierhouden is een van de oudste vormen van veeteelt ter wereld en heeft sommige van de meest extreme omgevingen op aarde bewoonbaar gemaakt voor mensen.
9. Ruiken voedsel en gevaar onder de sneeuw
Het reukvermogen van het rendier is uitzonderlijk goed ontwikkeld. Ze ruiken korstmossen en andere planten onder een sneeuwlaag van soms meer dan een meter, en detecteren roofdieren zoals wolven op grote afstand. Hun neus heeft bovendien een bijzondere bouw die ingeademde koude lucht voorverwarmt voor die de longen bereikt, wat bevriezing van het longweefsel voorkomt bij temperaturen tot ver onder het vriespunt.
10. Bedreigd door klimaatverandering
Klimaatverandering vormt een ernstige bedreiging voor rendieren wereldwijd. Warmere winters leiden tot dooi en herbevriezing, waardoor een ijskorst ontstaat boven het mos waar rendieren niet meer doorheen kunnen graven. Dat leidt tot massale sterfte door honger. Veranderende migratietijden zorgen ervoor dat rendieren hun kalfgebieden bereiken voor of na de piek van de plantengroei, wat de overlevingskansen van kalveren verkleint. Wereldwijd zijn kariboe- en rendierenpopulaties de afgelopen decennia met tientallen procenten afgenomen.