De 11 Bekendste Tuinvlinders van Nederland (en hoe je ze herkent)

dagpauwoog

Een zonnige zomerdag, een vlinderstruik in bloei en je ziet ze vanzelf: atalanta’s, dagpauwogen en koolwitjes. Elk jaar in juli tellen duizenden mensen de vlinders in hun tuin voor de Tuinvlindertelling van De Vlinderstichting. In 2026 kwamen er ongeveer 11.000 tellingen binnen, met gemiddeld bijna tien vlinders per telling.

De nummers 1 tot en met 5 hieronder volgen de uitslag van de telling van 2026. Daarna volgen zes andere vlinders die je in de tuin kunt zien. Hier zijn de 11 bekendste tuinvlinders van Nederland.

1. Atalanta

Atalanta met zwarte vleugels en oranjerode band

De atalanta was in 2026 de meest getelde tuinvlinder. Je herkent hem aan de zwarte vleugels met witte vlekken in de punt en een oranjerode band over de voorvleugel. Ook langs de achterrand van de achtervleugel loopt een oranjerode band.

De atalanta is een trekvlinder. Elk voorjaar vliegen er vlinders vanuit Zuid-Europa naar het noorden, en in de herfst zie je ze, vooral langs de kust, weer naar het zuiden trekken. Een enkeling probeert hier te overwinteren. De rupsen leven op brandnetels. Meer in de weetjes over de atalanta.

2. Klein koolwitje

Klein koolwitje op een distel

Het klein koolwitje is een witte vlinder met een zwarte vlek in de vleugelpunt en zwarte stippen op de voorvleugel, die bij het vrouwtje groter en zwarter zijn. De rupsen eten kool, maar ook wilde planten als pinksterbloem en waterkers. In een goed jaar vliegen er drie of zelfs vier generaties, van eind maart tot in november.

Het klein koolwitje lijkt sterk op het klein geaderd witje. Dat laatste herken je aan de grijsgroen bestoven aders op de onderkant van de achtervleugel.

3. Dagpauwoog

Dagpauwoog met oogvlekken op de vleugels

De dagpauwoog heeft op elk van zijn vier vleugels een grote oogvlek. Wordt hij gestoord, dan klapt hij zijn vleugels open en dicht. De ogen flitsen dan op en schrikken vogels af. Daarbij kan hij met zijn vleugels ook een ritselend geluid maken.

De dagpauwoog overwintert als vlinder op een donkere, koele plek, zoals een holle boom of een schuur. Hij slaapt met dichtgeklapte vleugels, zodat je alleen de zwarte onderkant ziet. Daardoor kun je hem in elke maand van het jaar tegenkomen. De zwarte, stekelige rupsen leven op brandnetels.

4. Citroenvlinder

Citroenvlinder op paarse bloemen

Het mannetje is citroengeel, het vrouwtje lichtgeel tot bijna wit, met een groenige onderkant. De citroenvlinder heeft één lange generatie: hij vliegt van eind juni tot begin oktober, overwintert en vliegt daarna weer van februari tot juni. Een citroenvlinder kan zo bijna een jaar oud worden.

Hij overwintert niet in een schuur, maar buiten in dichte begroeiing, zoals hulst, klimop of braam, of laag in een graspol. Op zonnige winterdagen zie je hem soms al vliegen.

5. Distelvlinder

Distelvlinder op een gele bloem

De distelvlinder is een vrij grote oranje vlinder met zwarte vlekken en een zwarte vleugelpunt. Hij kan in Nederland niet overwinteren. Elk voorjaar trekken distelvlinders vanuit Afrika naar het noorden, en in de nazomer vliegen hun nakomelingen terug, soms tot ten zuiden van de Sahara.

Het aantal verschilt per jaar enorm. In 1955 werden er maar 17 gezien, maar in 1996, waarschijnlijk het beste jaar, kwamen er ruim 110.000 meldingen binnen. Een invasie valt vaak samen met Saharazand dat naar Nederland waait.

6. Kleine vos

Kleine vos met blauwe maantjes langs de vleugelrand

De kleine vos is oranjerood met zwarte vlekken en een rij blauwe maantjes langs de rand van de vleugels. Vroeger was hij een van de gewoonste vlinders van Nederland. Nu wordt hij steeds meer beperkt tot het noordwesten. In de zuidoostelijke helft van het land worden sinds 2015 nog maar af en toe exemplaren gezien.

De aantallen schommelen sterk: in een goed jaar zijn er zo’n tien keer zoveel vlinders als in een slecht jaar. De rupsen leven op jonge brandnetels op zonnige plekken.

7. Gehakkelde aurelia

Gehakkelde aurelia met gekartelde vleugelranden

Deze oranje vlinder heeft diep ingekerfde vleugelranden, alsof er stukjes uit zijn gehakt. Op de onderkant van de achtervleugel staat een kleine witte C.

De gehakkelde aurelia vliegt van maart tot oktober in twee generaties. De wintervorm is van onderen donkerder en lijkt dan op een dood blad. In de herfst zie je hem vaak op rottend fruit onder de appelboom.

8. Oranjetipje

Mannetje oranjetipje met oranje vleugelpunten

Het oranjetipje is een echte voorjaarsvlinder: hij vliegt van begin april tot eind mei. Alleen het mannetje heeft de oranje vleugelpunten. De onderkant van de achtervleugel is groen gemarmerd.

Het vrouwtje legt steeds één eitje onder een bloemknop van bijvoorbeeld de pinksterbloem. Een stofje op het eitje houdt andere vrouwtjes weg, want één plant heeft vaak niet genoeg voedsel voor meerdere rupsen.

9. Landkaartje

Landkaartje in de oranje voorjaarsvorm

Het landkaartje heeft twee generaties die er heel verschillend uitzien. De voorjaarsvlinders zijn oranje met zwarte vlekken, de zomervlinders zijn donker met een witte band. Zijn naam dankt hij aan het fijne lijnenpatroon op de onderkant van de vleugels, dat op een landkaart lijkt.

Het vrouwtje legt haar eitjes in staafjes van tien tot twintig onder brandnetelbladeren. Je ziet de vlinder van half april tot eind juni en van begin juli tot half september.

10. Kolibrievlinder

Kolibrievlinder drinkt nectar in de vlucht

Hangt er een kleine kolibrie voor je bloemen? Dan zie je een kolibrievlinder. Het is een nachtvlinder die overdag vliegt, vooral bij zonnig weer. Hij hangt stil voor buisvormige bloemen en drinkt de nectar met zijn lange roltong.

Tijdens de Tuinvlindertelling van 2026 werd hij opvallend vaak gezien. De laatste jaren duikt hij ook vaker op in het vroege voorjaar, en zijn er zelfs overwinterende exemplaren gevonden. Meer bijzondere motten zie je in ons artikel over nachtvlinders.

11. Koninginnenpage

Koninginnenpage met staartjes op een roze bloem

Met zijn geel-zwarte vleugels en de staartjes aan de achtervleugels is de koninginnenpage een van de grootste en mooiste dagvlinders van Nederland. Ook hij werd in 2026 opvallend vaak geteld. Hij vliegt in twee generaties, van eind april tot half juni en van begin juli tot half september. Mannetjes en vrouwtjes zoeken elkaar op een hoog punt in het landschap op.

Wil je meer vlinders in je tuin? Plant dan nectarplanten als koninginnenkruid, vlinderstruik en grote kattenstaart. En laat een hoekje brandnetels staan: daar leven de rupsen van de atalanta, de dagpauwoog, de kleine vos en het landkaartje van. Meer over vlinders in het algemeen lees je in de 20 weetjes over vlinders.