Vlinders en motten (ook wel nachtvlinders genoemd) behoren beide tot de orde schubvleugeligen (Lepidoptera). Er zijn meer dan 180.000 soorten in deze orde, en slechts zo’n 10 procent zijn vlinders: het grootste deel zijn dus motten. De eerste primitieve motten evolueerden meer dan 140 miljoen jaar geleden, terwijl vlinders er pas 40 miljoen jaar zijn. Vlinders zijn over het algemeen meer geliefd dan motten omdat ze mooier zouden zijn. Onterecht, want wij zetten een paar van de mooiste en vreemdste motten voor je op een rij waardoor je dit beestje meer gaat waarderen.
1. Brahmaea wallichii
Deze prachtige mot komt voor in het noorden van India, Myanmar, China, Taiwan en Japan. De spanwijdte van de vleugels is maximaal 16 centimeter, waarmee hij een van de grootste motten van Azië is. De vleugels zijn bedekt met een ingewikkeld patroon van golvende lijnen en oogvlekken dat doet denken aan houtnerven. Deze motten zijn ’s nachts actief; overdag rusten ze met uitgespreide vleugels op boomstammen of op de grond. Bij verstoring vliegt de mot niet weg, maar trilt heftig met zijn vleugels.
2. Amerikaanse maanvlinder
In Nederland noemen we motten ook wel nachtvlinders, vandaar dat een mot de naam Amerikaanse maanvlinder kan dragen maar dus eigenlijk een mot is. De meeste motten zijn wat saai bruin, maar deze is prachtig lichtgroen met lange sierlijke staartuitlopers aan zijn achtervleugels. Een volwassen maanvlinder heeft geen mond en eet niet: hij leeft maar een week, met als enige doel paren. Al zijn energie haalt hij uit de vetreserves die hij als rups heeft opgebouwd.
3. Calyptra (vampiermot)
We hebben het lijstje niet voor niets mooiste en vreemdste motten genoemd. De vampiermot behoort duidelijk tot de laatste categorie. Hij maakt zijn naam volledig waar: deze mot drinkt bloed. Met een stevige, haakachtige slurf kan hij door de huid van zoogdieren prikken en bloed opzuigen. Ze schijnen zelfs bij mensen bloed te kunnen drinken. De soort komt voor in Azië en Zuid-Europa en is de enige mot ter wereld die zich voedt met bloed van gewervelde dieren.
4. Kolibrievlinder
De kolibrievlinder (Macroglossum stellatarum) ziet eruit als een kolibrie. Net als het snelle vogeltje neuriet hij als hij vliegt en zuigt nectar uit bloemen, waardoor het gemakkelijk is om deze mot te verwarren met een kleine vogel. Hij zweeft voor bloemen en steekt zijn lange slurf erin zonder ook maar even te landen. De kolibrievlinder is ook in Nederland te zien, vooral in de zomer en het najaar.
5. Atlasvlinder
De atlasvlinder is de grootste mot ter wereld als we kijken naar het vleugeloppervlak, met een spanwijdte van 25 tot 30 centimeter. Zo groot als hij is, heeft de volwassen atlasvlinder geen mond en kan hij niet eten gedurende zijn leven van een tot twee weken. Al het eten doet hij in het larvenstadium. Opvallend detail: de punten van zijn vleugels hebben een patroon dat lijkt op de kop van een slang, vermoedelijk om roofdieren af te schrikken.
6. Hoornaarsvlinder
Motten en vlinders zijn goed in zich vermommen. De hoornaarsvlinder lijkt sprekend op grotere wespensoorten als de hoornaarswesp, met dezelfde gele en zwarte banden en doorzichtige vleugels. Deze gelijkenis dient om vijanden zoals vogels af te schrikken en wordt mimicry genoemd. De mot is volledig onschadelijk, maar de meeste roofdieren durfen het risico niet te nemen. Een slimme overlevingsstrategie die miljoenen jaren oud is.
7. Automeris io (io-mot)
Wanneer de io-mot (Automeris io) wordt bedreigd, slaat hij zijn vleugels plotseling open om een verrassend oogpatroon te onthullen op zijn achtervleugels. Dit schrikeffect geeft hem net genoeg tijd om te ontsnappen. Opvallend: alleen de mannetjes hebben deze ogen op hun vleugels. De vrouwtjes zijn donkerder van kleur en vertrouwen meer op camouflage. De soort komt voor in Noord- en Midden-Amerika en de rupsen zijn bedekt met giftige stekels.
8. Hypercompe scribonia (luipaardmot)
De luipaardmot heeft een duidelijk patroon van zwarte ringen op een witte achtergrond, dat sterk doet denken aan de vacht van zijn naamgenoot. De onmiskenbare kleuring is aposematisch, wat betekent dat hij aan roofdieren laat zien dat hij geen lekker hapje is. De rupsen van deze mot, ook wel bekend als de “wollige beer”, zijn eveneens zwart en oranje gekleurd als waarschuwing. De soort komt voor in Noord-Amerika.
9. Sneeuwwitte vedermot
De sneeuwwitte vedermot is een kleine mot met een spanwijdte van 24 tot 35 millimeter. De vleugels zijn zo diep ingesneden dat het lijkt alsof hij vleugels heeft die bestaan uit vijf afzonderlijke veren. In rust houdt hij zijn vleugels haaks op zijn lichaam uitgespreid, waardoor hij eruitziet als een miniatuur vliegtuigje. Opvallend genoeg is deze bijzondere mot ook in Nederland gewoon te vinden in tuinen en langs bosranden.
10. Populierenpijlstaart
De populierenpijlstaart is een mot met een vreemd uiterlijk. De onregelmatig gevormde vleugels maken het mogelijk zich te camoufleren tussen een stapel dode bladeren, bijna perfect. Als je deze mot echter stoort, onthult hij plotseling een helder oranjerode vlek op de onderkant van zijn vleugels als een afleiding of schrikbeeld, voordat hij wegvliegt. Deze combinatie van perfecte camouflage en een noodplan maakt hem tot een van de slimst uitgeruste motten van Europa.
11. Doodshoofdmot
Behalve het onmiskenbare schedelpatroon op de rug kunnen deze motten ook een luid gepiep veroorzaken wanneer ze geïrriteerd zijn, iets wat bij motten uiterst zeldzaam is. De soort Acherontia atropos is waarschijnlijk de bekendste mot ter wereld. Hij staat namelijk afgebeeld op de iconische poster van de film The Silence of the Lambs. De mot kan ook inbreken in bijenkorven om honing te stelen, waarbij het gepiep de bijen schijnbaar in verwarring brengt.
12. Venezuelan poodle moth
De Venezuelan poodle moth is nog geen officieel erkende soort. Er is slechts één foto gemaakt van dit bijzondere beestje, door Dr. Arthur Anker in Venezuela. De mot ziet eruit alsof hij bedekt is met dik wit pluizig haar, vandaar de naam poedelmot. Of het een geheel nieuwe soort betreft of een bekende soort met een afwijkende verschijning is tot op heden niet vastgesteld.
13. Creatonotos gangis
Deze mot ziet er op het eerste gezicht uit als alle andere, maar dan komt er iets heel bijzonders uit zijn achterlijf tevoorschijn. De mot kan vier lange, harige tentakels uitstulpen die hij gebruikt om feromonen te verspreiden en vrouwtjes aan te trekken. Hoe groter en voller die tentakels zijn, hoe aantrekkelijker hij is voor vrouwtjes. In 2017 ging een filmpje van deze mot viral op Facebook, tot grote schrik van mensen die nog nooit zoiets hadden gezien.