14 Weetjes over de Condor, een van de grootste vliegende vogels
Met een spanwijdte van meer dan drie meter is de condor een van de grootste vliegende vogels ter wereld. Toch zie je hem bijna nooit met zijn vleugels slaan: hij zweeft urenlang op de wind en de warme lucht boven de bergen, op zoek naar een dood dier om te eten.
Er zijn twee soorten condors, en met allebei ging het lange tijd slecht. De Californische condor was in de jaren tachtig zelfs bijna uitgestorven. Inmiddels vliegen er weer honderden rond. Hier zijn 14 weetjes over de condor.
1. Er zijn twee soorten condors
Als mensen het over de condor hebben, bedoelen ze meestal de Andescondor (Vultur gryphus) uit het westen van Zuid-Amerika. Daarnaast is er de Californische condor (Gymnogyps californianus) uit Noord-Amerika. Je kunt ze goed uit elkaar houden. De Andescondor is zwart met een witte kraag om zijn nek en grote witte vlakken op de bovenkant van zijn vleugels. De Californische condor heeft een kale, oranjeroze kop en is vooral aan de onderkant van zijn vleugels wit.
2. Een condor is maar verre familie van de Europese gier
Condors horen bij de gieren van Amerika. Die zijn maar verre familie van de gieren uit Afrika en Europa. Dat ze zo op elkaar lijken, met hun kale kop en grote vleugels, komt vooral doordat ze op dezelfde manier leven: ze zweven over grote afstanden en eten dode dieren. Bij zo’n leven passen dezelfde kenmerken, ook als je geen naaste familie bent.
3. Zijn vleugels zijn meer dan drie meter breed
De Andescondor heeft een spanwijdte tot 3,2 meter. Mannetjes wegen tot 15 kilo, vrouwtjes tot 11 kilo. Er zijn vogels met nog bredere vleugels, zoals de grootste pelikanen, maar door de combinatie van gewicht en vleugels is de Andescondor een van de grootste vliegende vogels ter wereld. Ook de Californische condor is met een spanwijdte van bijna 3 meter een reus. Meer reuzen vind je bij de vogels met de grootste vleugelwijdte en de zwaarste vogels ter wereld.
4. Hij vliegt urenlang zonder vleugelslag
Voor een vogel van 15 kilo kost vliegen veel energie. Onderzoekers wilden weten hoe de condor dat oplost en gaven jonge Andescondors in Argentinië een zender mee die elke vleugelslag registreerde. In ruim 216 uur vliegen bleek dat ze maar 1 procent van de tijd met hun vleugels slaan. De rest van de tijd zweven ze op opstijgende warme lucht en op de wind langs de berghellingen. Eén condor vloog meer dan vijf uur en zo’n 172 kilometer zonder één vleugelslag. Het onderzoek verscheen in 2020 in het vakblad PNAS.
5. Opstijgen is het zwaarste moment
Als een condor wel met zijn vleugels slaat, is dat vooral bij het opstijgen: meer dan driekwart van alle vleugelslagen in het onderzoek hoorde daarbij. Eenmaal in de lucht zoekt hij meteen een bel warme lucht op. Opvallend is dat de onderzochte vogels allemaal jong waren. Ook onervaren condors weten dus al hoe ze zo zuinig mogelijk vliegen.
6. Een condor vliegt tot 5.500 meter hoog
Andescondors zweven op grote hoogte boven de Andes, tot zo’n 5.500 meter. Dat is hoger dan de meeste bergtoppen in Europa. Van daarboven speuren ze het landschap af naar voedsel. Nog hoger vliegen de vogels die het hoogste vliegen.
7. Hij eet dode dieren
Condors zijn aaseters: ze jagen niet, maar eten dieren die al dood zijn, zoals herten, guanaco’s en vee. Daarmee ruimen ze kadavers op voordat die gaan rotten. Omdat ze niet weten wanneer ze weer iets vinden, eten ze zich helemaal vol. Een Andescondor kan in één keer meer dan 6,8 kilo vlees eten. Daarna is hij soms zo zwaar dat hij niet meer kan opstijgen.
8. Zijn kale kop heeft een reden
De kop van een condor heeft geen veren. Dat lijkt misschien niet mooi, maar het is heel handig. Als hij met zijn kop diep in een kadaver zit, blijven er geen bloed en vleesresten in zijn veren plakken. Zo blijft hij schoon.
9. Een condor legt maar eens per twee jaar een ei
Condors krijgen weinig jongen. Een paartje Andescondors legt eens per twee jaar één ei, dat 50 tot 60 dagen wordt uitgebroed. Gaat het ei verloren, dan leggen ze soms vier tot zes weken later een nieuw ei. Daarna duurt het nog lang voordat het jong zelf jongen kan krijgen: condors zijn pas volwassen als ze 6 tot 8 jaar oud zijn.
10. Ze worden ouder dan 50 jaar
Condors kunnen heel oud worden: Andescondors halen een leeftijd tussen de 55 en 70 jaar. Dat lijkt gunstig, maar er zit ook een nadeel aan. Omdat ze zo langzaam jongen krijgen, duurt het heel lang voordat een groep zich herstelt als er dieren sterven, bijvoorbeeld door vergiftiging of jacht.
11. De condor is een nationaal symbool
De Andescondor is de nationale vogel van Bolivia, Colombia, Chili en Ecuador. Ook in Argentinië, Peru en Venezuela is hij een nationaal symbool. Je vindt hem onder meer terug op wapenschilden, en in de culturen van de Andes speelt hij al eeuwenlang een belangrijke rol.
12. De Californische condor was bijna uitgestorven
Begin jaren tachtig vlogen er nog maar zo’n 22 Californische condors in het wild. Onderzoekers besloten tot een harde maatregel: ze vingen alle wilde vogels om ze in dierentuinen te laten broeden. In 1987 werd de laatste wilde condor gevangen. Een paar jaar lang leefde er in het wild geen enkele Californische condor meer.
13. Nu vliegen er weer honderden rond
Het fokprogramma werkte. Volgens de Amerikaanse Fish and Wildlife Service waren er in 2022 in totaal 561 Californische condors, waarvan 347 in het wild. De vogels zijn uitgezet in de bergen van Zuid-Californië, aan de kust bij Big Sur, bij de Grand Canyon in Arizona en in Baja California in Mexico. Veel van de vogels die je daar ziet, dragen een genummerd label op hun vleugel, zodat onderzoekers ze kunnen volgen.
14. Ook de Andescondor krijgt hulp
In Colombia vlogen eind jaren tachtig nog minder dan twee dozijn Andescondors rond. Sinds 1989 zijn er in Colombia en Venezuela zo’n 79 condors uitgezet, onder meer met hulp van San Diego Zoo, dat met wat het van de Andescondor leerde ook de Californische condor hielp redden. Toch blijft de Andescondor in grote delen van zijn leefgebied bedreigd, vooral door toedoen van mensen.
