Onder de meedogenloze, brandende woestijnzon van het Midden-Oosten en Noord-Afrika trotseert een dier temperaturen van bijna vijftig graden zonder een krimp te geven: de dromedaris (“Camelus dromedarius”). Dit “schip van de woestijn” met zijn karakteristieke enkele bult is door de eeuwen heen een onmisbare metgezel geweest voor nomadische volkeren. Maar hoe overleeft dit dier wekenlang zonder een slok water? Wist je dat zijn bult helemaal geen water bevat, zijn rode bloedcellen ovaal zijn en er honderdduizenden wilde dromedarissen in Australië rondlopen? Dit zijn 10 fascinerende weetjes over de dromedaris.
1. Geen water in de bult, maar puur vet
Het meest hardnekkige fabeltje over de dromedaris is dat zijn bult fungeert als een gigantische interne watertank. Biologisch gezien zit dat heel anders in elkaar: de bult is gevuld met puur vet, tot wel 35 kilo!
Dit vet dient als een mobiele noodvoorraad aan energie wanneer er in de kurkdroge woestijn dagenlang geen plant te bekennen is. Bovendien heeft deze geconcentreerde vetopslag een geniale thermische functie: doordat vrijwel al zijn vet op zijn rug zit opgeslagen, heeft de rest van zijn lichaam nauwelijks isolerend onderhuids vetweefsel. Hierdoor kan de dromedaris zijn overtollige lichaamswarmte via de rest van zijn huid razendsnel aan de omgeving afgeven.
2. Wekenlang overleven zonder een slok water
In de winter kan een dromedaris tot wel twee maanden overleven zonder water te drinken, mits hij sappige woestijnplanten eet. In de zinderende zomerhitte houdt hij het makkelijk een week vol.
Zijn waterbesparingsmechanismen zijn fenomenaal. Net als andere meesters in woestijnoverleving zoals de kleine dikdik zweet de dromedaris pas wanneer zijn lichaamstemperatuur de 41 graden Celsius overschrijdt. Zijn nieren en darmen recyclen vocht tot de allerlaatste druppel: zijn urine is stroperig dik en zijn uitgedroogde mest is zó droog dat bedoeïenen het direct als brandstof voor hun kampvuren gebruiken!
3. Honderd liter water drinken in tien minuten
Wanneer een uitgedroogde dromedaris eindelijk een oase of waterput bereikt, drinkt hij met een astronomische snelheid.
Hij kan in amper tien tot vijftien minuten meer dan honderd liter water naar binnen slobberen! Voor een mens of paard zou zo’n plotselinge waterinname dodelijk zijn (watervergiftiging en barstende bloedcellen), maar de dromedaris heeft een geheime anatomische troef: zijn rode bloedcellen zijn niet rond, maar ovaal. Deze flexibele cellen kunnen tot wel 240% van hun oorspronkelijke volume uitzetten zonder te knappen en stromen zelfs bij extreme uitdroging soepel door dikker wordend bloed.
4. Volledig gepantserd tegen zandstormen
Wanneer een woestijnstorm opsteekt en het zand met orkaankracht door de lucht giert, sluit de dromedaris zijn zintuigen hermetisch af.
Zijn neusgaten zijn voorzien van speciale spierspleten die hij naar believen potdicht kan knijpen. Zijn ogen worden beschermd door een dubbele rij lange, ineengrijpende wimpers en een doorzichtig derde ooglid (“knipvlies”). Met dit knipvlies kan hij zandkorrels van zijn oogbal vegen terwijl hij gewoon blijft kijken waar hij loopt!
5. Ingebouwde sneeuwschoenen en eeltkussens
Een zwaar dier van zeshonderd kilo zou in los woestijnzand direct wegzakken. De dromedaris loopt echter moeiteloos over de hoogste zandduinen.
Onder zijn twee tenen zit een breed, taai en elastisch eeltkussen dat bij elke stap uitzet en het gewicht gelijkmatig verdeelt, precies zoals een sneeuwschoen op verse sneeuw. Op zijn borstbeen en knieën heeft hij bovendien keiharde eeltplaten: wanneer hij gaat liggen, rusten die kussens op het gloeiend hete zand zonder dat zijn huid verbrandt.
6. Supervoedzame kamelenmelk
Voor nomaden in de Sahara en op het Arabisch Schiereiland is dromedarismelk al duizenden jaren een onmisbare bron van leven.
De melk is buitengewoon rijk aan vitamine C (driemaal zoveel als koeienmelk), calcium en ijzer, en bevat nauwelijks vet. Bovendien bederft dromedarismelk dankzij natuurlijke antibacteriële stoffen veel minder snel in de woestijnhitte en is het van nature lichter verteerbaar voor mensen met een lactosegevoeligheid.
7. Duizenden jaren trouwe dienst
De dromedaris werd vermoedelijk zo’n vierduizend jaar geleden gedomesticeerd op het Arabisch Schiereiland.
Zonder dit taaie lastdier was de legendarische Wierookroute en de handel tussen Azië, Afrika en het Middellandse Zeegebied nooit mogelijk geweest. Een sterke dromedaris kan een bepakking van ruim tweehonderd kilo dragen en daarmee veertig kilometer per dag marcheren door zwaar terrein waar geen enkel ander voertuig kan komen.
8. Een opvliegend karakter en spugen bij irritatie
Dromedarissen zijn doorgaans rustige en sociale kuddedieren, maar als ze slecht behandeld of geïrriteerd raken, kunnen ze buitengewoon koppig en rancuneus zijn.
Voelt een dromedaris zich bedreigd of boos, dan schroomt hij niet om krachtig te trappen of met zijn kaken een pijnlijke beet uit te delen. Nog bekender is zijn verdedigingstruc: het ophoesten en uitspugen van een stinkende, groenige maagbrij die hij met grote precisie in het gezicht van zijn belager sproeit!
9. Het verschil tussen dromedaris en kameel
In het Nederlands ontstaat er nogal eens verwarring over: wat is nu precies het verschil tussen een dromedaris en een kameel?
Biologisch gezien zijn het allebei kamelen! De familie der kameelachtigen omvat zowel eenbultige als tweebultige soorten. In de volksmond noemen we het dier met één bult een dromedaris (“Camelus dromedarius”) en het dier met twee bulten de kameel (“Camelus bactrianus”).
Het verschil zit niet alleen in het aantal bulten, maar vooral in het leefgebied en de bouw:
- De dromedaris is slank en hoogbenig gebouwd met een kortere vacht, optimaal geëvolueerd voor de extreme hitte van de zandwoestijnen in Afrika en het Midden-Oosten.
- De tweebultige kameel komt oorspronkelijk uit de ijzige steppes en rotswoestijnen van Centraal-Azië (zoals Mongolië). Hij heeft kortere, robuuste poten en ontwikkelt voor de winter een enorme, dikke wollige vacht om temperaturen tot min veertig graden te doorstaan.
Wil je het aantal bulten toch makkelijk onthouden? De letter “D” van dromedaris heeft één ronde boog (één bult), terwijl de letter “K” van kameel twee schuine uitsteeksels heeft (twee bulten)!
10. Honderdduizenden wilde dromedarissen in Australië
In Afrika en het Midden-Oosten bestaan er vrijwel geen échte wilde dromedarissen meer; vrijwel elk dier is gedomesticeerd of eigendom van veehouders.
De enige plek op aarde waar enorme populaties wilde dromedarissen leven, is… de Australische outback! In de negentiende eeuw werden duizenden dromedarissen naar Australië verscheept om spoorlijnen aan te leggen en expedities door het binnenland te leiden. Toen de auto en trein hun werk overnamen, lieten de begeleiders de dieren vrij. Tegenwoordig zwerven er naar schatting meer dan een miljoen verwilderde dromedarissen door de Australische woestijnen!