11 Weetjes over de Spinosaurus: de dino met een zeil op zijn rug
De Spinosaurus was langer dan een T. rex, had een groot zeil op zijn rug en joeg op vis. Hij is een van de vreemdste roofdinosaurussen die ooit zijn gevonden, en ook een van de meest omstreden.
De eerste botten gingen in de Tweede Wereldoorlog verloren, en pas de laatste jaren komen er weer nieuwe fossielen boven de grond. Over hoe hij precies leefde, zijn wetenschappers het nog steeds niet eens. Hier zijn 11 weetjes over de Spinosaurus.
1. Hij was langer dan een T. rex
De Spinosaurus (Spinosaurus aegyptiacus) werd zo’n 15 meter lang en woog ongeveer 7 ton. Daarmee was hij langer dan een volwassen Tyrannosaurus rex, al was hij een stuk slanker gebouwd. Hij is daarmee een van de grootste roofdinosaurussen die we kennen. Meer reuzen vind je bij de grootste dinosaurussoorten.
2. Op zijn rug stond een zeil
Het bekendste kenmerk van de Spinosaurus is het zeil op zijn rug. Dat werd gevormd door heel lange uitsteeksels van zijn ruggenwervels, met huid ertussen gespannen. Het zeil was zo’n 1,8 meter hoog, hoger dan een volwassen man. Waarvoor het precies diende, weten we niet zeker. Er zijn verschillende ideeën, maar geen enkele is bewezen.
3. Hij leefde 95 miljoen jaar geleden in Afrika
De Spinosaurus leefde meer dan 95 miljoen jaar geleden, in het Krijt. Zijn fossielen zijn gevonden in Noord-Afrika, onder meer in Egypte en in de Kem Kem-lagen in het zuidoosten van Marokko. Die zandsteenlagen zijn 95 tot 100 miljoen jaar oud. Waar nu woestijn is, stroomden toen grote rivieren, met veel vis en ook andere grote roofdieren.
4. Een Duitse onderzoeker vond hem in Egypte
De Duitse paleontoloog Ernst Stromer von Reichenbach maakte tussen 1910 en 1914 expedities naar Egypte. Daar vond hij tientallen fossielen, waaronder botten van een onbekende roofdinosaurus met enorme uitsteeksels op zijn wervels. Hij gaf het dier de naam Spinosaurus aegyptiacus: de ‘Egyptische stekelhagedis’.
5. De eerste fossielen gingen verloren in de oorlog
Stromer bewaarde zijn vondsten in het paleontologisch museum in München. In 1944, tijdens de Tweede Wereldoorlog, werd dat museum gebombardeerd en gingen de botten verloren. Daarna bleef de Spinosaurus tientallen jaren een mysterie. Er waren alleen nog Stromers beschrijvingen, tekeningen en een paar foto’s. Later vonden anderen wel nieuwe stukjes bot, maar geen enkele vondst was zo compleet als het skelet dat in de oorlog was verdwenen.
6. Hij at vooral vis
De Spinosaurus had een lange, smalle snuit vol kegelvormige tanden, een beetje zoals een krokodil. Met zulke tanden kun je goed glibberige vissen vastpakken, terwijl ze minder geschikt zijn om vlees te scheuren. Bij een verwante soort zijn zelfs visschubben gevonden op de plek van de maag. Vergelijk hem maar eens met de grootste prehistorische krokodillen.
7. Nieuwe vondsten in Marokko maakten hem weer beroemd
In 2014 beschreef een team rond paleontoloog Nizar Ibrahim nieuwe fossielen uit Marokko in het vakblad Science. Op basis van onder meer een slank lijf en dikke, zware botten dachten ze dat de Spinosaurus deels in het water leefde, net als een krokodil. Dat was voor een dinosaurus heel bijzonder: tot dan toe dachten de meeste wetenschappers dat dinosaurussen niet in het water leefden.
8. Zijn staart leek op een vin
De onderzoekers bleven graven in Marokko, en tegen het einde van 2018 hadden ze meer dan 30 staartwervels gevonden. Die staart was hoog en plat, met uitsteeksels van bijna 60 centimeter lang, en leek op de staart van een krokodil of salamander. Om te testen of hij daarmee kon zwemmen, maakten onderzoekers van Harvard een plastic model van de staart. Een robot bewoog dat model door een bak met stromend water. De staart van de Spinosaurus gaf meer dan acht keer zoveel stuwkracht als die van andere roofdinosaurussen zoals de Allosaurus, en deed dat twee keer zo efficiënt. De resultaten verschenen in 2020 in het vakblad Nature.
9. Volgens andere onderzoekers waadde hij alleen
Niet iedereen is overtuigd. In 2022 publiceerden paleontoloog Paul Sereno en collega’s in het vakblad eLife een studie met de titel ‘Spinosaurus is geen waterdinosaurus’. Ze maakten een nieuw model van het skelet op basis van CT-scans en ontdekten dat een eerdere berekening van het zwaartepunt niet klopte: dat lag boven de heupen, zoals bij andere dinosaurussen die op twee poten liepen. Volgens hen was de staart te stijf om goed mee te zwemmen en waren de achterpoten te klein. Zij denken dat de Spinosaurus langs de oevers van rivieren en kusten door ondiep water waadde en daar vis ving.
10. Zijn zeil maakte zwemmen lastig
Een ander argument tegen het zwemmen gaat over het zeil. Met zo’n groot zeil op zijn rug zou de Spinosaurus in diep water moeilijk rechtop blijven en makkelijk omslaan. Ook over zijn zware botten wordt gediscussieerd. Sommige onderzoekers zien daarin een bewijs dat hij onder water dook, anderen vinden die conclusie statistisch niet sterk genoeg. Het debat is nog lang niet beslist, en elke nieuwe vondst kan het beeld weer veranderen.
11. Hij vocht met een T. rex in Jurassic Park III
Bij het grote publiek werd de Spinosaurus bekend door de film Jurassic Park III uit 2001, waarin hij een gevecht wint van een T. rex. In het echt hebben de twee elkaar nooit ontmoet. De Spinosaurus leefde ruim 95 miljoen jaar geleden in Afrika, de T. rex pas zo’n 30 miljoen jaar later in Noord-Amerika. Meer misverstanden lees je bij de mythes over dinosaurussen, en wie nog griezeliger dieren zoekt, kan terecht bij de prehistorische dieren die enger waren dan dinosaurussen.
Bronnen
- National Geographic (2020): Bizarre Spinosaurus makes history as first known swimming dinosaur
- Ibrahim e.a. (2014), Semiaquatic adaptations in a giant predatory dinosaur, Science 345
- Ibrahim e.a. (2020), Tail-propelled aquatic locomotion in a theropod dinosaur, Nature 581
- Sereno e.a. (2022), Spinosaurus is not an aquatic dinosaur, eLife 11:e80092
